• تاریخ انتشار : جمعه 24 اردیبهشت 1400 - 15:15
  • کد خبر : 2490
  • چاپ خبر
سرابی به نام منطق آزاد تجاری!

اکنون و در شرایطی که تقریبا به غیر از چند منطقه آزاد خاص، تمامی مناطق آزاد اعلام شده در دو دهه اخیر در تمام اهداف خود شکست خورده اند و به محلی برای توزیع هر چه بیشتر رانت تبدیل شده اند و مدیران شورای عالی مناطق آزاد از زیان مالی بیش از ۵۵۰ میلیارد تومانی این مناطق گلایه دارند و هنوز تکلیف ۱۲۹۰ میلیارد تومان بودجه تخصیص شده برای این مناطق مشخص نیست، اضافه شدن ۷ منطقه آزاد جدید را شاید باید مسیری تازه برای رسیدن به رانت های بیشتر توسط گروه هایی خاص با اهدافی مشخص دانست.

در حالی خبر از تاسیس ۷ منطقه آزاد جدید داده شده است که مدیران شورای عالی مناطق آزاد در از زیان مالی بیش از ۵۵۰ میلیارد تومانی این مناطق گلایه دارند و هنوز تکلیف ۱۲۹۰ میلیارد تومان بودجه این مناطق مشخص نیست

امتداد-گروه اقتصادی: «تأسیس ۷ منطقه آزاد جدید در مجمع تشخیص مصلحت نظام تصویب شد»، این خبری بود که در روزهای گذشته زیر اخبار مختلف از ماجراهای ابلاغیه غیرقانونی شورای نگهبان تا افشای ماجرای بیرون راندن «قاسم آهنین جان» از بیمارستان آن هم ۲۰ روز پیش از مرگش، چندان دیده نشد.

عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام از تصویب ۷ منطقه آزاد جدید در جلسه مجمع تشخیص مصلحت نظام خبر داد. به گزارش تسنیم، حجت‌الاسلام غلامرضا مصباحی مقدم گفته است که: «پرونده ۸ منطقه آزاد تجاری- صنعتی در استان‌های گلستان (اینچه‌برون)، ایلام (مهران)، اردبیل (اردبیل)، سیستان و بلوچستان (سیستان)، کردستان (بانه ـ مریوان)، هرمزگان (جاسک)، بوشهر (بوشهر)، کرمانشاه (قصر شیرین) در جلسه امروز مجمع بررسی شد که به غیر از منطقه جاسک در استان هرمزگان، با تاسیس ۷ منطقه آزاد جدید موافقت شد و مجمع آن را مصوب کرد.»

او هم چنین گفت: «برای احداث منطقه آزاد اردبیل، مجلس چهار نقطه را در نظر گرفته بود که مجمع با تاسیس منطقه آزاد در یک نقطه آن هم با انتخاب دولت خبر داد.»مصباحی مقدم  در ادامه این خبر افزود که :«در تصویب مناطق آزاد جدید همه ملاحظات مربوط، رعایت و ضعف‌های مناطق آزاد قبلی اصلاح شد ضمن اینکه قانون مناطق آزاد نیز در مجلس شورای اسلامی در دست بررسی است.» او هم چنین گفته است که: «همه زمین‌هایی که در محدوده منطقه آزاد در نظر گرفته شده دولتی است بنابراین شایعه شکل گیری بورس بازی زمین هم رد می‌شود.»

*مناطق آزاد و فرصت هایی که می سوزد

این تصویب های عجیب در حالی اما صورت گرفته است که رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام اسفند ماه سال ۱۳۹۹در کرمانشاه گفته بود که: «افزایش نامتوازن و غیرمنطقی مناطق آزاد و ویژه اصلاً به مصلحت کشور نیست و آسیب‌هایی را به همراه دارد، تغییر رویکرد برخی از این مناطق از صادرات به واردات و تغییر کاربری اراضی واقع در این مناطق دو معضل جدی پیش روی مناطق آزاد و ویژه است.»

تاسیس ۷ منطقه آزاد جدید در حالی به تصویب رسیده است که آذر ماه سال ۱۳۹۹ «حسین اله‌بداشتی»، مدیر گردشگری و میراث فرهنگی شورای عالی مناطق آزاد، گفته بود که :«خسارت کرونا به مناطق آزاد غیر از قشم، بیش از ۵۵۰ میلیارد تومان است که از این میزان جزیره کیش آسیب ۴۵۰ میلیاردی دید.»
این ادعا در همان زمان در حالی مطرح شده بود که به گفته اله بداشتی این خسارت تنها مربوط به ۷ منطقه آزاد از سراسر کشور بوده است و هنوز مناطقی چون قشم موفق به برآورد خسارت نشده اند.

*اشتغال زایی که نیست

«فلسفه ایجاد منطقه آزاد برای تولید بوده و ما می‌خواهیم در این سرزمین تولید و اشتغال ایجاد کنیم تا تولیدکننده با معافیت‌های مالیاتی بتواند در آن سرزمین کالای خود را صادر کند»؛ این جملات را «مهرداد لاهوتی»، نماینده پیشین مردم لنگرود در پاسخ به اعتراضات بومیان بندر انزلی نسبت به توسعه مناطق آزاد گفته بود.
این گفته ها در حالی است که در بهترین حالت ممکن تنها تعداد محدودی شغل نظیر فروشندگی، نگهبانی و نیز مشاغل خدماتی برای بومیان ایجاد شده است که به اذعان کارشناسان، با مقایسه نرخ اشتغال در مناطق آزاد با سایر نقاط استان، بهبود قابل توجهی در وضعیت ساکنان این مناطق مشاهده نمی‌شود.

طبق آمار، تا سال ۸۸ که ۱۵ سال از آغاز فعالیت مناطق آزاد می‌‎گذشت، تقریباً ۵۱ هزار شغل در این مناطق ایجاد شد. برای سال‌های ۹۱ تا ۹۵ نیز بر طبق آماری که توسط دولت منتشر شده ،مجموع اشتغال در مناطق آزاد طی ۵ سال اخیر حدود ۹۷ هزار است که بطور میانگین سالانه چیزی در حدود ۱۹.۵ هزار است که نسبت به اشتغال کل کشور عدد بسیار کوچکی است.بر اساس این گزارش،دبیرخانه مناطق آزاد ادعا کرده که در مجموع ۷منطقه آزاد کشور، به‌طور متوسط، سالانه ۲۰ هزار شغل ایجاد شده است. امروز و در سال پایانی دولت وقت نیز اگر ادعای دولت مبنی بر ایجاد سالانه ۷۰۰ هزار شغل را در نظر بگیریم، می‌توان گفت که مجموع مناطق آزاد تنها توانسته‌اند ۳ درصد از کل اشتغال کشور را تامین کنند!

*بازی با بودجه و زمین و واردات در مناطق آزاد

هم چنین در بهمن ماه سال ۱۳۹۸ و در بحبوحه واکنش ها به بودجه پیشنهادی دولت، بودجه مناطق آزاد آن هم با در نظر گرفتن معافیت این مناطق از مالیات،  به یکی از سوژه های مورد بحث تبدیل شده بود.طبق برآورد ها ، حدود ۱۲۹۰ میلیارد تومان درآمد، ۴۰۰ میلیارد فروش اموال، ۲۵۰۰ میلیارد فروش اوراق و ۱۲۰۰ میلیارد عوارض به عنوان منابع برای این مناطق لحاظ شده بود. البته در تحلیل بودجه سازمان‌های مناطق آزاد، باید روی این موضوع نیز تمرکز داشت که عمده درآمدها و هزینه های مناطق آزاد شامل چه اقلامی است و این که چه میزان با اهداف تاسیس مناطق آزاد انطباق دارد. بررسی ها نشان می دهد در لایحه بودجه سال ۱۳۹۹ درآمدها با رشد ۲۰ درصدی و واگذاری دارایی‌های سرمایه‌ای (فروش زمین، ساختمان و تأسیسات و سایر دارایی ها مانند سهام) با رشد ۱۵.۲ درصدی نسبت به قانون بودجه سال ۱۳۹۸ مواجه است.

در سمت مصارف نیز هزینه‌ها دارای رشد ۲۰ درصدی بوده و تملک دارایی‌های سرمایه‌ای شامل طرح‌های عمرانی نسبت به سال قبل تغییری نداشته‌اند. گفتنی است، تحلیل و ارزیابی قابلیت تحقق منابع و مصارف سازمان‌های مناطق آزاد، نیازمند اطلاع از جزییات هر یک از اقلام منابع و مصارف بودجه سازمان‌های مناطق آزاد است که لایحه های پیشنهادی بودجه معمولا از این گونه جزییات خالی هستند!

از طرفی بیشتر درآمد مناطق آزاد از طریق «واردات» و «فروش زمین» به دست می‌آید و دولت بخشی از این درآمد را مستقیم به حساب مناطق آزاد واریز می‌کند؛ نکته مهم آن جاست که معمولا هیچ خبری از حجم، سقف و کف این مبلغ در برنامه بودجه نیست.

*شکاف بودجه در مناطق آزاد

همچنین «تخصیص بودجه دولتی برای تامین زیرساخت‌های مناطق آزاد» هم در برنامه بودجه نیامده است. حالا هم مانند سایر حوزه های گردشگری، مناطق آزاد با ضرر بیش از ۵۵۰ میلیارد تومانی چشم امید به دولت دارند و از گردش مالی چند هزار میلیاردی و اندوخته هم خبری نیست. روندی که بسیاری آن را مربوط یه پیشینه فعالیت ها و ضعف در عملکرد مالی این مناطق می دانند؛ زیر ساخت اقتصادی که علیرغم بودجه بالا آن قدر ضعیف است که که یک پس لرزه کوتاه کافی است تا آن را ویران کند. در این شرایط بحران هایی چون کرونا که جای خود را دارد! اما فارغ از آن که چرا این مناطق عملکرد موفقی نداشته‌ باید توجه کرد که مواردی چون قانونی کردن قاچاق، ضربه به تولید ملی، ورود کالای نامرغوب و مصرفی، عملکرد غیرشفاف، تعطیلی کارخانجات، آسیب به صنعت پوشاک تنها برخی از ایرادات و آسیب‌هایی است که در گفت و گوها و اظهار نظرهای مختلف به این مناطق وارد شده و از طریق این منطق آزاد به استان های همجوار نیز تسری یافته است. اما آن چه طی سال ها کنش جمعی مردم عام را به دنبال داشته به یک مورد محدود می شود؛ گسترش مساحت مناطق آزاد با بهانه توسعه و اشتغال زایی!

در حقیقت بحران در این مناطق آزاد ، حتی منطقه ای چون چابهار چنان بحرانی شده است که نتیجه آن منجر به حاشیه نشینی در اطراف چابهار نیز شد. بهانه توسعه و اشتغال زایی و کمک به تجارت و در نهایت تولید اما همیشه وجود داشته است. بهانه هایی که به مدد آنان مناطق آزاد هر روز گسترده تر شد. وضعیت بودجه در این مناطق آشفته تر شد، و موضوع زمین و خرید و فروش آن و واردات بی رویه کالاهای مصرفی نیز به بحران جدی در بیشتر این مناطق آزاد تبدیل شده است.

اکنون و در شرایطی که تقریبا به غیر از چند منطقه آزاد خاص، تمامی مناطق آزاد اعلام شده در دو دهه اخیر در تمام اهداف خود شکست خورده اند و به محلی برای توزیع هر چه بیشتر رانت تبدیل شده اند و مدیران شورای عالی مناطق آزاد از زیان مالی بیش از ۵۵۰ میلیارد تومانی این مناطق گلایه دارند و هنوز تکلیف ۱۲۹۰ میلیارد تومان بودجه تخصیص شده برای این مناطق مشخص نیست، اضافه شدن ۷ منطقه آزاد جدید را شاید باید مسیری تازه برای رسیدن به رانت های بیشتر توسط گروه هایی خاص با اهدافی مشخص دانست.

در حالی که بیشترین منابع مالی مناطق آزاد تجاری اکنون به مساله زمین و واردات پیوند خورده است و مساله اشتغال و تولید در آن ها ناکام مانده ، حالا شاید زمان آن رسیده است که از اساس در فرضیه مناطق آزاد تجاری و ایجاد آن و یا حداقل کارکرد این مناطق در کشور که هر روز گسترده تر نیز می شود، تشکیک جدی کرد.

 

لینک کوتاه

برچسب ها

ناموجود
ارسال نظر شما
مجموع نظرات : 0 در انتظار بررسی : 0 انتشار یافته : 0
  • نظرات ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط مدیران سایت منتشر خواهد شد.
  • نظراتی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • نظراتی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نخواهد شد.